Het boek
En bij elk hoofdstuk een retrievalmomentje.
Keynote van 45 tot 90 minuten, workshop van 2 à 3 uur of een studiedag op maat.
Gratis infosessie over OctoVoc of LAIA, online of op school.
Vraag aan
Lesgever, handboekenuitgever en software-ontwikkelaar
AI is niet zomaar een nieuw stuk technologie. Na het schrift, de boekdrukkunst en het internet is kunstmatige intelligentie de vierde grote informatierevolutie. Het is de eerste technologie die informatie niet alleen opslaat, verspreidt of doorzoekbaar maakt, maar die ook zélf informatie genereert en kennis herstructureert. Dat grijpt in op de kern van het onderwijs.
Het Handboek AI-didactiek verkent die verandering en gaat na wat er moet gebeuren. Maar belangrijker nog: het toont concreet hoe AI nu al het klassieke didactische repertoire uitbreidt en versterkt. AI legt uit, tutort, helpt memoriseren, geeft feedback bij het schrijven en spreken, ook op handgeschreven werk, en evalueert en remedieert. Het kompas is taalontwikkelend, activerend en memorabel lesgeven: TAM! Elk hoofdstuk combineert theorie met praktijk, met voorbeelden, prompts en stapsgewijze walkthroughs, van Gemini Notebook en Gems tot vibecoden volgens het tredesysteem.
Want AI zonder didactiek blijft een gadget. Didactiek zonder AI is een gemiste kans.
Voor lesgevers in het secundair en hoger onderwijs, studenten in de lerarenopleiding en beleidsmakers.
De eerste druk, met de gele kaft, is uitverkocht. De tweede druk is grondig herwerkt, met nieuwe onderdelen, een herschreven hoofdstuk over vibecoden en de stand van zaken in oktober 2026.
De tweede druk is grondig herwerkt. De informatie over tools, prijzen, leeftijden en wetgeving geeft de stand van zaken in oktober 2026 weer. Dit is er nieuw of volledig herschreven. Klik om het meteen te lezen.
Daarnaast sluit elk hoofdstuk af met een retrievalmomentje: vragen om op te halen wat je las, met de antwoorden ondersteboven. Achteraan vind je een nawoord en een register.
Negen hoofdstukken die de logica van het leerproces volgen. Klik op een onderdeel om het meteen in het boek te lezen.
Hoofdstuk 1, vanaf p. 7
Na het schrift, de boekdrukkunst en het internet is AI de vierde informatierevolutie: de eerste technologie die informatie niet alleen opslaat en verspreidt, maar ook genereert. Je leest waarom het onderwijs traag volgt, welke obstakels en gevaren er zijn, en krijgt het kompas om elke inzet van AI te toetsen: taalontwikkelend, activerend en memorabel lesgeven, kortweg TAM!
AI vergelijken met een rekenmachine mist het punt: na het schrift, de boekdrukkunst en het internet is AI een revolutie in kennisdeling die elke lesgever raakt. Test jezelf achteraf met een quiz met AI-feedback op LAIA.be.
1.2p. 16In 2025 gebruikte 74 procent van de Belgische 16- tot 24-jarigen generatieve AI, maar het onderwijs volgt traag. Waarom dat zo is, wat corona ons leerde en waarom de paradox van Jevons vraagt om het curriculum te herdenken.
1.3p. 19De krachtigste modellen zijn niet gratis: Google AI Pro kost €21,99 per maand, API-sleutels zijn goedkoper maar vragen een creditcard. Daarnaast de GDPR, de AI Act, aangepast in juli 2026, de kenniskloof bij lesgevers en een gepolariseerd debat.
1.4p. 24Energieverbruik, deepfakes, bias, de motivatiekloof, deskilling en autonome systemen: AI versterkt wat er al is, en slimme didactiek is het antwoord. Met een heel eenvoudig vibecodevoorbeeld in Google AI Studio: een educatieve game over de kruistochten.
1.5nieuwp. 36Het kompas van dit boek: taalontwikkelend, activerend en memorabel lesgeven, kortweg TAM! Drie vragen tonen of AI je les taliger, actiever en memorabeler maakt of net tam, en zes lestechnieken, van entrytickets tot flipping the classroom, maken het concreet.
Hoofdstuk 2, vanaf p. 41
Begrijpen is de eerste stap in elk leerproces, en AI legt uit in woord, beeld, geluid en interactie. Je leert wanneer AI de uitleg moet overnemen en wanneer de leerling zelf moet worstelen, en wat je moet weten over accounts, leeftijden, kosten en privacy.
Gemini, ChatGPT en Claude domineren de markt, maar het verschil tussen snelle en denkende modellen heeft grote gevolgen. Je leest ook over hallucinaties, tokens en het contextvenster, en krijgt de Gouden Prompt en een walkthrough van Deep Research.
2.2nieuwp. 54Welke chatbot mag een leerling van 13 gebruiken, en wat kost het? Minimumleeftijden per platform in oktober 2026, het schoolaccount via Google Workspace for Education, cijfers over schaduwgebruik en een genuanceerde kijk op privacy.
2.3p. 58Met Nano Banana in Gemini maak je infografieken, schema’s, tijdlijnen en historische reconstructies met leesbare, meestal correcte tekst. Tien voorbeeldprompts, karakterconsistentie en een waarschuwing: controleer de inhoud altijd zelf.
2.4p. 61In Gemini Notebook, tot juli 2026 NotebookLM, maak je van je bronmateriaal podcasts voor onderweg, quizzen, flashcards en diapresentaties. Met pratende AI zoals Gemini Live oefen je hardop: overhoren, navertellen of een mondeling examen.
2.5p. 66Gemini Notebook maakt kennisclips met beeld en stem, zonder dat je zelf achter een camera staat. Sterk voor de flipped classroom en afstandsonderwijs, maar soms leert een leerling meer door zelf een schema te tekenen.
2.6p. 67Claude, Gemini en ChatGPT (sinds oktober 2026 ook gratis) maken interactieve visualisaties meteen in het gesprek. Vraag de normaalverdeling met aanpasbare parameters of een moleculenbouwer in 3D, en bewaar het resultaat als HTML-bestand.
Hoofdstuk 3, vanaf p. 69
Begrijpen is één ding, onthouden een ander: Ebbinghaus toonde al in 1885 dat we binnen een uur meer dan de helft vergeten van wat we net leerden. Je leert de vier technieken die wél werken, van retrieval practice tot dual coding, en hoe je AI inzet voor overhoringen en flashcards.
Actief ophalen werkt beter dan herlezen: een tekst vier keer lezen levert op lange termijn minder op dan één keer lezen en dan ophalen wat je nog weet. AI maakt er een oneindig geduldige overhoring van.
3.2p. 75Spreid je herhaalmomenten: drie keer twintig minuten met enkele dagen ertussen levert meer op dan zestig minuten aan één stuk. Beter een week lang elke dag je woordenlijst oproepen dan hem zeven keer herlezen.
3.3p. 76Mix oefeningentypen, zoals de inhoud van een bol, kegel of kubus berekenen, zodat je telkens zelf de juiste strategie moet kiezen. Taylor en Rohrer toonden aan dat kinderen die wiskundeoefeningen mixten tweemaal zo goed scoorden.
3.4p. 77Flashcards brengen retrieval, spacing en interleaving samen, op papier of in Quizlet en Anki. Vibecode in Google AI Studio een flashcardgenerator die van je cursus printklare kaartjes voor je klas maakt.
3.5p. 81Informatie die je zowel visueel als verbaal verwerkt, beklijft beter: van een tekst met schema tot een infografiek uit Gemini Notebook. Dual coding is geen leerstijl, maar een universeel leermechanisme.
Hoofdstuk 4, vanaf p. 83
Eén-op-éénbegeleiding behoort tot de krachtigste ingrepen die we kennen, maar was altijd onbetaalbaar: Blooms twee-sigmaprobleem. AI maakt tutoring voor het eerst schaalbaar, op voorwaarde dat er didactiek in zit. Je leert hoe jij het tutoringmodel bepaalt met leermodi, Gems en apps als LAIA, en hoe je formatief evalueert en opvolgt.
Diagnose, scaffolding, onmiddellijke feedback en tempo: een goede tutor luistert naar hóe de leerling redeneert. Studies aan Harvard en in Nigeria tonen dat AI-tutoring werkt, een Turkse studie dat het zonder vangrails schaadt.
4.2nieuwp. 88ChatGPT (‘Studeren’), Gemini (‘Begeleid leren’) en Copilot (‘Study and Learn’) hebben een leermodus die vragen stelt en hints geeft in plaats van het antwoord. Laat dezelfde oefening in beide standen oplossen en bespreek het verschil.
4.3p. 89Gemini Gems, die stilaan skills worden, GPT’s en Claude Projects: assistenten met jouw instructies en cursus. Zeven Gems met kopieerbare instructies, van toetsgenerator tot Willem van Oranje, en de vuistregel: AI stelt voor, jij beslist.
4.4p. 96LAIA zet je toets in Word of pdf om in een digitale toets, met voorlezen in de thuistaal en een chatbot die helpt bij de vraagstelling, niet bij het antwoord. In oefenmodus volgt meteen AI-feedback, ook op open vragen.
4.5p. 99De rol verschuift van uitvoerder naar regisseur. Ontwerp het tutoringproces, volg op via een leerplatform als LAIA of geëxporteerde gespreksgeschiedenissen, en gebruik de vrijgekomen tijd voor één-op-éénbegeleiding van wie vastloopt.
4.6p. 101AI-gestuurde exittickets tonen welke concepten de klas beheerst en waar de hiaten zitten. Je vindt ook een stappenplan voor feedback op een foto van handgeschreven werk: laat eerst overschrijven, want de meeste fouten zitten in het lezen van het handschrift.
4.7p. 103Voor leerlingen met dyslexie, anderstalige nieuwkomers en visueel beperkte leerlingen: dezelfde tool als hun klasgenoten, met een instructie die voor hen werkt. Inclusie zonder apart label.
Hoofdstuk 5, vanaf p. 105
Schrijven is denken op papier, en precies dat denkwerk wil je in een leerproces niet uitbesteden. Dit hoofdstuk bakent af welke rol AI mag spelen en wanneer, met een flow in zes fasen en een vierluik tegen misbruik. Zo word je de didactische dirigent in plaats van de afgebeulde verbeterrobot.
Inspirator, explorator, tutor, editor of generator: de vraag is niet óf AI mag, maar wélke rol en wannéér. Met een sjabloon per opdracht, Redactiehulp.be die markeert zonder te verbeteren, en tips tegen sycofantie.
5.2p. 114Zes fasen: instructies en AI-spelregels, ingrediënten structureren, zelf formuleren, vormelijk redigeren, inhoudelijke feedback en zelfbeoordeling. Uitgewerkt voor een betoog over het smartphoneverbod, met minuten per AI-rol en een Gem als feedbackcoach.
5.3p. 120Wie inzet op preventie, moet zelden sanctioneren. Een tool als Pangram is een rookalarm, zelden een bewijs: sterker zijn de versiegeschiedenis, de QR-code van de Redactiehulp en het gesprek met de leerling.
Hoofdstuk 6, vanaf p. 125
Taal leer je door ze te gebruiken, maar in de klas zijn talige interactie en persoonlijke feedback schaars. AI biedt de kans op meer van beide, in de taalles en in elk vak. Je leest hoe je taalbeleid verpakt als retrieval, AI inzet als gesprekspartner, debatten maakt met Octobat en met TAM! bij elkaar in de les kijkt.
In een klas van vijfentwintig leerlingen spreekt elke leerling gemiddeld maar een paar minuten per les. AI biedt eindelijk de schaal voor open vragen, echte taalproductie en onmiddellijke feedback, ook in taaltoetsen en remediëring.
6.2p. 129Lezen, schematiseren en navertellen is in één beweging taalontwikkelend, activerend en memorabel (TAM!), en ‘leren leren’ verkoopt beter dan ‘taalbeleid’. Met Octobat genereer je per lesthema een debatspel met bronnenkaarten.
6.3p. 134De uitwisselingsstudent naast elke leerling, met de instructies van een professional. Oefen via de spraakmodus van ChatGPT of Gemini, of bouw een gespreksapp als taallabo per lesthema (AI Studio is enkel voor 18-plussers).
6.4p. 137Drie hefbomen in elk vak: retrieval als taalstimulans, flipping the classroom met een kennisclip uit Gemini Notebook en intercollegiale observatie. De kijkwijzer daarvoor vertrekt van TAM!, aangevuld met één vraag over AI.
Hoofdstuk 7, vanaf p. 139
Niets werkt zonder didactiek en dirigent. Dit hoofdstuk biedt een sjabloon voor AI-versterkt blended leren in vijf fasen, van kennisoverdracht tot de finale toets, met Gemini Notebook, Gems, leermodi en LAIA als opties. Per fase kies jij wat didactisch het sterkst is.
Een les via een videoverbinding is geen goed afstandsonderwijs, maar slecht contactonderwijs op afstand. Het antwoord op de vrees dat lerenden schrijf- en reflectietaken uitbesteden: zet AI in als didactische verrijker die uitlegt, helpt memoriseren en tutort.
7.2p. 143Kennisclip of podcast uit Gemini Notebook, begrip via een Gem, de leermodus of LAIA, oefenen met flashcards en quizzen, een oefentoets met AI-feedback en de finale toets on campus. Alternatief: AI-ondersteund mastery learning met voortdurende herkansingen.
Hoofdstuk 8, vanaf p. 145
Vroeger was programmeren een vak apart. Vandaag beschrijf jij in gewone taal wat je wil en schrijft de AI de code. Het tredesysteem toont welke app je bouwt en wat er bij het delen komt kijken, van een HTML-pagina zonder drempel tot een AI-gedreven app, ook voor leerlingen jonger dan 18.
De toverstaf schrijft de code, jij beslist over de didactiek: wat moet de app bereiken, bewaart hij leerlinggegevens, gebruikt hij zelf AI? Met Google AI Studio, Claude Code of Codex bouw je maatwerk in minuten.
8.2nieuwp. 150Twee vragen bepalen je trede: bewaart de app leerlinggegevens en gebruikt hij zelf AI? Zonder drempel, trede 1 (databank), trede 2 (AI in de app) of de lift voor jezelf: hoe hoger je bouwt, hoe meer je school meebeslist.
8.3p. 152Een platte app in één HTML-bestand, gemaakt in je chatbot: gratis, zonder login of AI en zo makkelijk te delen als een pdf. Inspiratie: de Spelmeester, de Breukmeester en WiskApps.be, plus de diplomamethode als bewijs dat een leerling oefende.
8.4p. 158Voortgang volgen vraagt een geheugen: een databank met login, gebouwd in Google AI Studio. Met uitleg over de GDPR, de DPO en de DPIA, en over vouchercodes die je een groot deel van die last besparen.
8.5p. 161De AI in je app beoordeelt open antwoorden, ondervraagt of speelt een patiënt. Route 1 met Google AI Studio is alleen voor 18-plussers, route 2 met Claude Code en Vercel werkt ook in het secundair, met tien veiligheidspunten.
8.6nieuwp. 168Bouw je alleen voor jezelf, dan valt veel weg: geen login, geen 18+-probleem, geen gedeelde kosten. Denk aan een flashcardgenerator, een groepjesmaker, een stadsspel of hulp bij rapportcommentaren, in AI Studio of gewoon in je chatbot.
8.7p. 169Plak TAM!-bouwstenen in je prompt: laat formuleren, geef getrapte feedback, laat foute items terugkomen. Zeven bewuste keuzes, van doel en inhoud tot voortgang en model, bepalen of je app leerlingen laat denken of het denkwerk overneemt.
8.8p. 172Op schoolniveau: AI-tools toelaten voor formatieve oefeningen, ouders informeren en een aanspreekpunt aanduiden, zoals de DPO. Elke AI-gedreven app krijgt een toegangscode, een duidelijke AI-vermelding en de vraag om geen namen in te typen.
Hoofdstuk 9, vanaf p. 173
AI-vaardigheid is niet alleen prompten, ethiek, verbieden of techniek: AI leren gebruiken is AI gebruiken, met iemand die begeleidt. AI-geletterdheid bereik je voor een groot deel via leren leren. Ook lesgevers, ouders en het schoolbeleid komen aan bod.
Informatica verdween uit heel wat scholen, want digitale vaardigheden zouden in elk vak thuishoren, en met AI dreigt hetzelfde. Nieuwe minimumdoelen, 10 miljoen euro en PISA 2029 brengen beweging, maar het antwoord begint bij jaarlijkse, schoolbrede bijscholing van enkele dagen.
9.2p. 176Prompten, ethiek, verbieden, uitleggen hoe het technisch werkt: vier fasen die óver AI gingen in plaats van mét AI. De vijfde fase werkt wel: AI gebruiken om te leren, met iemand die begeleidt.
9.3nieuwp. 178De poster ‘Zo studeer je slim’ toont bij vijf studiestappen, van binnenkrijgen tot herhalen, wat je zonder AI doet en wat AI kan toevoegen. Met vier spelregels, zoals ‘jij eerst, AI daarna’, en een gouden zin voor elke chatbotvraag.
9.4p. 182Deepfakes herkennen aan vreemde vingers is achterhaald: video bewijst niets meer, bronnencontrole blijft de kern. SynthID, Content Credentials en de vermeldingsplicht voor deepfakes sinds 2 augustus 2026 helpen, maar ontbreekt een label, dan bewijst dat niets.
9.5p. 183AI verlaagt de drempel voor phishing en voor pesten met deepfakes en naaktbeelden. Je leest wat de Belgische wet en de AI Act zeggen, waar slachtoffers terechtkunnen en hoe je AI-companions bespreekt: een chatbot is een hulpmiddel, geen vriend.
9.6p. 185De AI Act (artikel 4) verplicht scholen om de AI-geletterdheid te ondersteunen van wie namens hen met AI werkt. De Europese richtlijnen, met 84 vragen en elf scenario’s, samengevat in vijf werkwoorden: begrijpen, inzetten, bewaken, beschermen en verantwoorden.
9.7p. 187Ouders vragen zich af of een chatbot veilig is en of hun kind ermee leert of werk vermijdt. Goede communicatie biedt transparantie, verwachtingsmanagement en richtlijnen voor thuis, en een ouderavond met demonstratie werkt beter dan een brief met beleidstaal.
9.8p. 188Wie met AI kan samenwerken, output beoordeelt en hallucinaties herkent, heeft een concurrentievoordeel: de vraag is wie de regie voert. Vibecoden opent een wereld, ook in het secundair, waar leerlingen met hun schoolaccount in Gemini Canvas bouwen.
9.9p. 189Vaardigheidsonderwijs in drie stappen: modelling, waarbij je hardop denkt terwijl je AI inzet, begeleide oefening en zelfstandige verkenning. Met de poster uit 9.3 als leidraad en TAM! als toetssteen: wordt de les taliger, actiever en memorabeler?
9.10p. 190De GDPR en de AI Act maken een AI-beleid noodzakelijk. Wacht niet op een sluitend kader van bovenaf: een werkbaar beleid bevat minstens toegestane tools per leeftijdsgroep en doel, richtlijnen voor gegevensbescherming, een toetsingskader en een professionaliseringsplan.
Deze apps ontwikkelde Jelle zelf, vanuit zijn eigen klaspraktijk. De meeste komen ook aan bod in het boek. Over OctoVoc en LAIA kan je altijd een gratis infosessie aanvragen.
Leren waar je wil. Oefenen tot het klikt. Toetsen als het telt.
LAIA zet je eigen toetsen en examens in Word of pdf om naar een digitale toets of oefening. In oefenmodus krijgen leerlingen meteen feedback op maat, ook bij open vragen, wiskunde en redeneervragen: niet alleen óf hun antwoord klopt, maar ook wáárom. De AI-tutor legt uit en daagt uit.
Surf naar laia.be, kies leerling en voer de toetscode F6LRGE in. Je krijgt een quiz met AI-feedback bij 1.1 De informatierevolutie.
Als lezer van het boek krijg je 500 gratis credits. Registreer je op laia.be als leerkracht en vraag je vouchercode aan via jelledekeersmaecker@gmail.com.
In het boek: 4.4 Tutoring via apps: LAIA, p. 96
Schoolbreed inzetten op woordenschat.
Met de OctoVoc-taalscreening en de remediëring breiden alle leerlingen hun woordenschat uit, op hun eigen niveau en op een speelse manier: 4800 woorden, 800 per schooljaar, 6 per schooldag.
Debatrondes die je lessen taalkrachtiger maken.
Octobat maakt op basis van je lesthema automatisch een kant-en-klaar debatspel: zestien kaarten met standpunten, argumenten en bronnen, desgewenst met APA-bronvermelding. Leerlingen debatteren in groepjes van drie: een pro, een contra en een jurylid.
In het boek: 6.2 Octobat: een taalrijke spelvorm, p. 130
Schrijf. Klik. Groei!
Redactiehulp markeert met AI de fouten in een tekst, zoals spelling, grammatica en interpunctie, met een woordje uitleg. Verbeteren doet de leerling zelf. Zo leert hij van zijn fouten in plaats van ze te laten wegpoetsen.
In het boek: Redactiehulp.be, p. 110 en 5.3 Het vierluik, p. 120
Oefen op spelling, woordkeuze en formulering.
OctoNed biedt oefeningen op precies de fouten die Redactiehulp markeert: de foutcodes van Redactiehulp zijn de namen van de oefeningen. Zo wordt de redactiefase meteen ook een remediëringstraject.
In het boek: Markeren is remediëren, p. 111
Jelle De Keersmaecker geeft didactische keynotes en workshops voor scholen en scholengroepen, pedagogische studiedagen, lerarenopleidingen en het hoger onderwijs. Altijd vanuit de klaspraktijk, met een mensgerichte en werkbare aanpak voor lesgever en leerling.
Taalontwikkelend, activerend en memorabel lesgeven
De grootste valstrik in de klas is de lesgever die uitlegt, en praat, en praat. TAM! is het antwoord, letter per letter:
TAM! staat niet voor tam: het vraagt pit en (inter)actie. AI maakt TAM! mogelijk op een schaal die vroeger ondenkbaar was, maar kan een les ook tam maken. Met zes concrete lestechnieken, met en zonder AI.
In het boek: 1.5 Het kompas: TAM!, p. 36
Schrijven is denken op papier
Dat denkwerk wil je niet laten uitbesteden. De vraag is niet óf AI mag, maar welke rol en wanneer: inspirator, explorator, tutor, editor of generator.
Met een sjabloon per opdracht, de ideale flow in zes fasen, feedback die leerlingen zelf laat verbeteren (onder meer met Redactiehulp) en het vierluik preventie, detectie, confrontatie en sanctie.
In het boek: hoofdstuk 5, Schrijven en AI, p. 105
Taal is de sleutel tot leren in élk vak
Taalbeleid blijft te vaak een papieren zaak, terwijl de kern ligt in wat er in elke les gebeurt. Verpak het als retrieval: lezen, schematiseren en navertellen is in één beweging taalontwikkelend, activerend en memorabel.
Met AI als gesprekspartner, debatten met Octobat, schoolbreed werken aan woordenschat met OctoVoc en een kijkwijzer voor intercollegiale observatie op basis van TAM!
In het boek: hoofdstuk 6, p. 125 en 9.10 Een woord over schoolbeleid, p. 190
45 tot 90 min
Voor een grote groep, bijvoorbeeld als opening van een studiedag.
2 à 3 uur
Zelf aan de slag, met je eigen lesmateriaal en de tools uit het boek.
Op maat
Een hele dag voor je school of team, bijvoorbeeld een keynote en workshops samen.
Woordenschat schoolbreed: de OctoVoc-taalscreening kan je inzetten voor de verplichte taalscreening Nederlands bij instap in het secundair, met remediëring op maat (800 woorden per schooljaar).
Online of op school, altijd gratis.
Je eigen toetsen en oefeningen digitaal, met AI-feedback op maat voor elke leerling en jij als eindverantwoordelijke.
Online of op school, altijd gratis.
Lesgever, handboekenuitgever en software-ontwikkelaar.
Jelle geeft Nederlands in het secundair (Sancta Maria Leuven), is schrijfdocent en ‑coach in de graduaatsopleiding (UCLL), en uitgever van handboeken rond kerncompetenties zoals schrijven, argumenteren en leren leren (KATERN). Daarnaast ontwikkelt hij software zoals Redactiehulp.be, OctoVoc en LAIA.
Vanuit die unieke kruisbestuiving tussen klaspraktijk en technologie deelt Jelle zijn expertise ook graag met scholen, waarbij de focus altijd ligt op een mensgerichte en werkbare aanpak voor zowel leraar als leerling.